Wyrazy pochodzenia arabskiego w portugalskim

Jeżeli uczysz się portugalskiego, to może zdążyłeś/łaś się zorientować, że jest całkiem sporo wyrazów, które w języku portugalskim mają pochodzenie arabskie. Arabizmy oczywiście nie wzięły się znikąd na Półwyspie Iberyjskim:D Wiążą się ściśle z obecnością arabską w Portugalii. (Wolisz słuchać na ten temat? Zapraszam do podcastu na YouTube.)

KRÓTKI KONTEKST HISTORYCZNY

Dokładnie w 711 roku Arabowie tj. Maurowie przekroczyli cieśninę Gibraltarską i rozpoczęli inwazję na Półwysep Iberyjski. Pokonali Wizygotów zamieszkujących w tamtym czasie owe tereny, a ziemię, którą podbili nazwali „al – Andalus”. Al-Andalus zostało podzielone na dwie jednostki. Część pokrywającą się z dzisiejszymi terenami Portugalii i z dzisiejszą wschodnio-centralną Hiszpanią otrzymała miano: „Gharb al-Andalus”. Mówiono też po prostu „al-Gharb, co oznacza „zachodni”, „ziemie zachodnie”. Druga część al-Andalus została nazwana „Sharq al-Andalus” i odpowiadała bardziej terenom współczesnej Hiszpanii.

Arabski był językiem administracji, wszelkich nauk (medycyny, matematyki, astronomii), handlu, rolnictwa. Maurowie usprawnili irygację, wnieśli nowości do architektury, a także do lokalnej kuchni. Nic dziwnego, że taka asymilacja, miała wpływ na język. Mieszkańcy terenów podbitych przez Maurów mówili lokalnymi odmianami łaciny, które stopniowo przekształciły się w język portugalski. W efekcie wiele arabskich słów zostało „wchłoniętych” i przetrwało do dziś.

Maurowie zniknęli z terenów dzisiejszej Portugalii wraz ze zdobyciem przez chrześcijan Faro w 1249. „Sharq al-Andalus” opuścili po stracie Grenady w 1492.

JAK ROZPOZNAĆ ARABIZMY W PORTUGALSKIM?

Wiele arabizmów zaczyna się od „al-”. To nie przypadek — „al-” to arabski rodzajnik określony zarówno w liczbie pojedynczej jak i mnogiej ( odpowiedniki portugalskich: „o”, „a”, „os”, „as”). „Al-” w portugalskim stał się częścią wyrazu.

Przykłady:

a alface – sałata
o algodão – bawełna
a almofada – poduszka
a alcachofra – karczoch

…

Jeśli widzisz słowo na al-, jest spora szansa, że ma pochodzenie arabskie, chociaż nie zawsze tak jest. Np. słowo „alguém” – „ktoś” pochodzi z łaciny. Warto zatem zawsze sprawdzać etymologię słowa. Może pomóc Ci w tym np. słownik taki jak infopedia.

NIE TYLKO AL-

Niektóre wyrazy pochodzenia arabskiego w portugalskim nie zaczynają się na „al-„, ale np. na „ar”, „aç”, „af”. Jest tak ponieważ doszło do asymilacji fonetycznej. Arabski rodzajnik „al-” dostosował się do wymowy i powstały takie wyrazy jak:

o açúcar – cukier
azul – błękitny
a azeitona – oliwka
o arroz – ryż
a açucena – lilia
o armazém – magazyn, skład, dom towarowy

…

TOPONIMY

Wiele nazw geograficznych w Portugalii ma pochodzenie arabskie. Nazwy takie jak Algarve, Alcácer do Sal, Almada czy Albufeira nie są przypadkowe. Mówiliśmy już o regionie Algarve, że słowo to pochodzi od arabskiego „al-Gharb” – „zachodni”. Z kolei słowo „alcácer” wywodzi się z arabskiego słowa oznaczającego twierdzę. Alcácer do Sal, to miejscowość z dystryktu Setúbal, gdzie pierwszy człon nazwy tej miejscowości oznacza właśnie twierdzę, drugi „do Sal” ma etymologię łacińską i tyczy się występujących tutaj salin i wydobywania soli. Pochodzenie arabskie ma również Almada, miasteczko znajdujące się po drugiej stronie Tagu naprzeciwko Lizbony. Almada najprawdopodobniej była miejscem eksploatacji surowców, stąd jej nazwa w języku arabskim oznacza „miejsce wydobycia, kopalnię”. Albufeira, popularny portugalski kurort wypoczynkowy, również nawiązuje do arabskiego słowa oznaczającego „lagunę nad morzem”. Jeżeli masz ochotę na wyjaśnienie nazw innych portugalskich miejsc, zapraszam do tego filmiku.

Uwaga! Nazwa stacji metra „Alameda” w Lizbonie nie jest wyrazem pochodzenia arabskiego. „Alameda” to słowo pochodzenia łacińskiego (od „álamo”, które oznacza „topolę”). Może być to zatem aleja pełna topoli w pierwotnym znaczeniu, a w szerszym kontekście zadrzewiona aleja. Nazwa stacji bierze się od Alameda Dom Afonso Henriques, pasa zieleni obsadzonego drzewami wzdłuż ścieżek.

INNE WYRAZY

Jest całkiem sporo innych wyrazów, które mają arabską etymologię, a nie zaczynają się na „al” np.

a garrafa – butelka
o xadrez – szachy
a cenoura – marchewka
o café – kawa
o limão – cytryna
a laranja – pomarańcza
o sofá – sofa

….

DLACZEGO TO WAŻNE W NAUCE PORTUGALSKIEGO?

Znajomość pochodzenia słów ułatwia zapamiętywanie słownictwa, daje głębsze zrozumienie kultury języka, zwiększa świadomość językową i może być świetną zabawą. Nie uczysz się słów „na pamięć”, zaczynasz widzieć system i historię stojącą za językiem.

Jakie znasz inne wyrazy pochodzenia arabskiego w języku portugalskim?

Mało Ci?:D Jeżeli masz ochotę na jeszcze więcej portugalskiego, to:

Até já,

Ania